NRC Terrorismebestrijding – Deel III: Verhaaltjes Voor Het Slapen Gaan (Alleen Voor Radicale Moslims)

, , Leave a comment

In deel I en deel II van ons drieluik hebben we ons vooral bezig gehouden met lijstjes.

En overleg tussen allerlei overheidsdiensten.

In deel III gaan we lekker los.

We gaan namelijk een “tegenverhaal” vertellen.

“Tegenverhaal” is komen overwaaien vanuit het Pentagon: counter narrative.

Het Pentagon kwam erachter dat al die gekke, losgeslagen Moslim insurgents in Irak helemaal niets met democratie en pluralisme te maken wilden hebben.

Die gasten zijn helemaal woest op Joden en Kruisvaarders, die willen alles en iedereen dood.

Het Pentagon kwam daarom met dat counter narrative. Een hartstikke leuk lulverhaal(tje) voor het slapen gaan. Amerika is heel erg cool en ze maken heel veel soorten kauwgum en dure spijkerbroeken en zo en Route 66 en New Orleans Jazz en Hollywood. Dat counter narrative begon als een echte policy ergens in 2004. Het is nu 2017. En? Veel mensen bereikt met dat lulverhaal?

Nederland is echter bezig met een “strijd” tegen IS, dus we hebben een eigen lulverhaal nodig.

NRC: De anti-IS-campagne van de overheid.

Het plaatje, het artwork, zegt genoeg.

Samen in een kring zitten voor een groot schoolbord.

Je weet nu al dat het vast een enorm succesverhaal wordt.

Twee islamexperts geven in 2015 een prikkelende presentatie aan een zaal vol veiligheidsambtenaren. Zij vergelijken Nederland met terreurorganisatie Islamitische Staat: wie heeft moslims het meest te bieden? Nederland heeft een land te bieden waarin de islam steeds meer onder vuur komt te liggen en wordt geassocieerd met geweld, overlast en gebrekkige integratie. IS heeft moslims een eigen ‘staat’ te bieden waarin zij na jarenlange onderdrukking eindelijk kunnen leven onder de wetten van de sharia. Nu mogen de ambtenaren kiezen: welke boodschap spreekt meer aan?

Wat een leuke oefening.

Met welk “geweld” wordt Nederland precies geassocieerd?

Wat wil je liever engel: spruitjes of pizza met ijs toe?

Wat deze experts willen laten zien, is dat de strijd tegen terrorisme niet gewonnen kan worden met alleen straaljagers of gevangenisstraffen. Het is óók een strijd om de beste boodschap. Jongeren worden beïnvloed door jihadistische propaganda van IS. Westerse landen zouden daar een alternatieve boodschap tegenover moeten stellen. Een counternarrative.

Dit betekent echter dat je met gekke, geradicaliseerde Moslims in gesprek moet en dat heeft (sinds de 7e eeuw red.) geen enkele zin.

Terrorismebestrijders zijn er de laatste jaren druk mee bezig. Het Britse parlement schreef vorig jaar in een onderzoeksrapport dat de regering „sterke counternarratives moet opstellen” om „leugens en bedrog van extremisten te bestrijden”. Ook in Nederlandse beleidsnota’s sijpelt de term langzaam door. Het ministerie van Veiligheid en Justitie laat op dit moment onderzoek doen naar effectieve counternarratives. Utrechtse studenten wonnen onlangs een internationale prijs met hun socialemediacampagne Dare to be grey, bedoeld als een geluid tegen extremisme.

Dare to be grey?

And start wearing purple.

Maar wat is dan die boodschap die moet worden ‘gecounterd’? Het jihadistische verhaal komt er kort gezegd op neer dat westerse landen een kruistocht voeren tegen de ware islam. Seculiere dictators als de Syrische president Assad zijn door het Westen aangesteld op islamitisch grondgebied om moslims onder de duim te houden. De enige manier om deze onderdrukking te stoppen is terugvechten. En dat kan volgens IS ook door aanslagen.

Ehm nee.

Er is een vrij veel materiaal van ISIS zelf.

Verreweg het beste artikel is “Why we hate you and why we fight you“.

Daarin krijgen we een hele rits redenen waarom we allemaal dood moeten.

Er is een hele leuke podcast van Sam Harris over precies dat artikel.

De top 6.

1.) Because you are disbelievers.

2.) Because you are liberal.

3.) Because some of you are atheists.

4.) For your crimes against Islam.

5.) For your crimes against Muslims.

(Ik vind dat er flink wat overlap tussen 4 en 5 zit, daar had een redacteur beter naar moeten kijken).

6.) For invading our lands.

Dus omdat we niet in Allah geloven, we zijn liberaal en we geloven zelfs helemaal niet in een God?

Dat zijn de belangrijkste redenen.

Zulke grieven vormen volgens experts een belangrijke voedingsbodem voor extremisme. Nederland onderneemt daarom actieve pogingen die grieven te weerleggen, zo valt te vernemen bij de landelijke overheid. Zo let de regering er in haar communicatie over het Syriëconflict op dat Assad altijd scherp wordt veroordeeld, om beeldvorming tegen te gaan dat het Westen stiekem met hem samenspant. Ook zijn er pogingen om het beeld te weerleggen dat Nederland Israël de hand boven het hoofd houdt. Toen de Gazaoorlog een aantal jaren geleden onder Nederlandse moslims veel verontwaardiging opriep, nodigde antiterrorismedienst NCTV een groep islamitische opiniemakers uit. Zij kregen uitleg over de Nederlandse houding ten opzichte van Israël, in de hoop dat hier meer begrip voor zou ontstaan, bevestigen bronnen aan NRC.

Goed idee. Dus je gaat een “gesprek” aan met antisemitische, radicale Moslims die in een almachtig, onzichtbaar wezen in de hemel geloven. Je kunt net zo goed een goed gesprek proberen te voeren met een goudvis. Sterker nog: dat gesprek met die goudvis wordt veul relaxter, want die gaat niet als een gestoorde lopen schreeuwen en schuimbekken en slachtoffer spelen.

Goldfish Bowl

De meeste counternarratives worden op veel kleinere schaal verspreid. Een jongerenbijeenkomst in Amsterdam waar een vader van een gesneuvelde IS-strijder zijn verhaal deed, is daar een voorbeeld van. De politie probeert het eveneens, door teruggekeerde jihadisten te vragen hun verhaal te doen in de media. Door hun negatieve ervaringen over IS te openbaren, zouden potentiële jihadgangers aan het denken worden gezet, dacht de politietop. Geen van de terugkeerders was echter bereid een interview te geven.

He, wat sneu.

Ondertussen nemen Salafisten de ene na de andere Moskee in Amsterdam over.

Hebben counternarratives zin? Daar is weinig onderzoek naar gedaan. Een Canadese studie stelt dat overheden er vooral heel voorzichtig mee moeten omspringen. Een staat die gedachten van burgers probeert te beïnvloeden, is immers weinig geloofwaardig. Bovendien lijken mensen juist te volharden in hun standpunten zodra zij doorkrijgen dat iemand hen probeert te overtuigen. In dat geval zou de inzet van de overheid een averechts effect hebben. Maar wanneer een tegenverhaal afkomstig is van een „geloofwaardige boodschapper”, zou dit volgens de Canadese onderzoekers wél effect kunnen sorteren.

He, wat jammer.

Het is dus niet duidelijk of ons geheel eigen tegenlulverhaal enige zin heeft.

Maar “onderzoekers in Canada” menen dat het wel “effect zou kunnen sorteren”.

Daarom legt Nederland de laatste jaren de nadruk op het opleiden van ‘rolmodellen’ en ‘sleutelpersonen’. Gerespecteerde figuren uit de islamitische gemeenschap zouden geloofwaardig het jihadistische verhaal kunnen weerspreken.

Ik krijg een beetje dat buurtvader gevoel.

Ok wat voor lulverhaal gaan we dan een beetje mee komen?

Het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN) is zo’n organisatie die de afgelopen twee jaar subsidie ontving om sleutelpersonen te trainen in weerwoord bieden. „Het draait om het wegnemen van frustraties”, zegt SMN-trainer Habib el Kaddouri. „Als je met jongeren in gesprek bent, hoef je kritiek op het Midden-Oosten-beleid van Nederland niet weg te praten. Maar domme aannames kun je wel weerleggen. Bijvoorbeeld als jongeren zeggen dat de Syriëoorlog een complot van Joden en het Westen is tegen de islam. In zo’n geval kun je uitleggen hoe ingewikkeld de geopolitieke situatie is, en waarom er helemaal geen oorlog tegen de islam aan de gang is.”

Goed idee.

En laat ze een keertje Schindler’s List kijken.

Daar leren ze vast een hele hoop van.

Ook jongerenwerkers en docenten worden getraind in het bieden van een weerwoord. De Handreiking democratisch weerwoord beschrijft hoe zij dit kunnen doen. Zij zouden „enige nuance” kunnen aanbrengen in het „zwart-witte verhaal” van radicalen, door bijvoorbeeld uit te leggen hoe goed de Nederlandse rechtsstaat in elkaar zit. Doel is de jongere te laten inzien dat er in plaats van geweld ook democratische alternatieven zijn om iets te doen tegen onrecht, aldus de handreiking.

“Handreiking democratisch weerwoord”?

Ik ga gokken, maar ik denk dat hier een agoog bij betrokken is geweest.

Is promoten van de rechtsstaat of weerspreken van complottheorieën wel iets waar de overheid zich mee moet bemoeien? „Een lastig punt”, vindt onderzoeker Weggemans. „Het garanderen van de veiligheid is een belangrijke taak van de staat. Onderdeel daarvan is het wegnemen van de aantrekkingskracht van extremisme. Aan de andere kant moet de overheid zich niet al te veel bemoeien met de overtuigingen van mensen. Waar ligt die grens?

Ik denk dat je met dit soort gekken beslist niet in debat moet.

Heeft geen enkele zin.

Die “grens” is allang bereikt.

Leuke praatjes en plaatjes helpen niet meer.

No Jihad Zone

Weggemans vindt de vraag minstens zo belangrijk of counternarratives werken en voor wie ze bedoeld zijn. Veel hangt volgens hem af van wie de boodschap afkomstig is. „Als iemand écht invloed heeft op een jongere, dan is de kans het grootst dat er naar zijn of haar verhaal wordt geluisterd.”

Ja laat Rapper Boef er een leuke rap over doen, of zo.
Ilgun is te druk bezig met studeren.
Hij is aan het leren "dat meisje" te zeggen.
En niet "die meisje".

Daarom zet de overheid bij het ‘deradicaliseren’ van jongeren vaak ouders, echtgenoten, vrienden of kennissen in. Hun wordt gevraagd als tussenpersoon „op het geweten” in te spreken als een geradicaliseerde moslim wil uitreizen naar Syrië. Hoe zij dit moeten doen, staat beschreven in een vertrouwelijke instructie die de gemeente Utrecht in 2013 heeft opgesteld en in bezit is van NRC. Die geeft persoonlijke argumenten om niet in Syrië te gaan strijden: „Denk aan je vrouw”; „Luister naar je moeder”; „Je ouders kunnen je niet begraven als er iets misgaat.”

Oh, de Gemeente Utrecht zit erbovenop?

Dan komt het vast en zeker allemaal goed.

Ook stelt de ambtelijke notitie een aantal religieuze argumenten voor: „Gehoorzaam de geleerden, er is geen sprake van jihad in Syrië”; „Een goede moslim gehoorzaamt zijn ouders”; „Dit is niet jouw oorlog.” En dan zijn er nog praktische argumenten: „Denk aan je studieschuld.” Inmiddels is de instructie vervangen, blijkt uit navraag bij de gemeente.

Oh jammer, die instructie bestaat niet meer?

Ik vond “denk aan je studieschuld” de allerbeste.

Als je straks naar het Paradijs gaat, wie gaat die studieschuld dan betalen, kutlul?

Dat wordt een deurwaarder en die moet dan helemaal naar de hemel?

Dat brengt een gigantische bak extra kosten met zich mee.

Weggemans, die voor zijn onderzoeken veel jihadsympathisanten heeft gesproken, vindt de argumenten uit de instructie niet heel overtuigend. „Bij deze mensen moet je niet aankomen met argumenten als ‘dit is niet jouw oorlog’ of ‘denk aan je studieschuld’. Het bieden van een counternarrative zal bij extremisten weinig zin hebben. Zij hebben al een eigen frame op de werkelijkheid ontwikkeld.” Ook terrorismecoördinator NCTV gelooft niet dat dit soort „vooruitgeschreven narratieven” zin hebben, laat een woordvoerder weten.

He, wat zonde.

Dus een counter narrative, een eigen lulverhaal, blijkt, na een gigantisch lang artikel…

eigenlijk geen zin te hebben bij extremisten.

En dat is nu net de groep voor wie dat prachtige tegenlulverhaal bedoeld is.

Wij vonden het een geweldig drieluik.

En, voelen we ons veiliger?

Share