Beeldenstorm Deel II: Een Verguisde “Cultuur” Van Homohaat, Misogynie, Geweld, Zelfverrijking En Zelfverheerlijking

, , 2 Comments

In Deel I van dit Beeldenstorm tweeluik heb ik mij gericht op Amerikaanse hip hop “cultuur”.

Beeldenstorm Deel I: Een Beschermde “Cultuur” Van Homohaat, Misogynie, Geweld, Zelfverrijking En Zelfverheerlijking

Ik had net zo goed Moslim cultuur, of Hindoestaanse cultuur kunnen kiezen.

Alle etnische cultuur geniet tegenwoordig een beschermde status. De Islam zit boordevol homohaat, misogynie en geweld. In Islamitische landen hebben alleen Islamitische mannen rechten (mits ze uit de juist familie komen) en verder niemand anders. In dat prachtige India waar iedereen heerlijk wil mediteren in een Ashram, “trouwde” Gandhi toch echt met meerdere vrouwen. In India worden dagelijks honderden vrouwen verkracht, veelal gangraped. Beide culturen zijn superleuk en moeten we respecteren, zelfs accepteren, terwijl we met veel hashtags diversiteit aan het vieren zijn.

Hoe zit dat met onze eigen “cultuur”?

Kent u Martine Gosselink?

NRC: ‘Schaamte is mijn kompas, daar vaar ik op’.

Het. Staat. Er. Echt.

Martine Gosselink
Als hoofd geschiedenis van het Rijksmuseum streeft Martine Gosselink naar een stem voor iedereen die geen stem heeft. ‘We hebben geen idee hoeveel woede er nog heerst, over Nederland.’

Jawel lieve lezers, het hoofd geschiedenis van het Rijksmuseum, een van de meest toonaangevende musea ter wereld, “vaart op schaamte”.

Waar “schaamt” die arme Martine zich dan voor met dat dikke salaris?

Onze “cultuur” natuurlijk!

‘Dit gebouw blaakt van trots”, zegt Martine Gosselink. We zitten in de villa van het Rijksmuseum in Amsterdam. In haar kamer met uitzicht op de tuin en de fontein, zet het hoofd geschiedenis van het museum uiteen wat zij als haar opdracht ziet. „Wij tonen hier de pronkstukken van de elite in Nederland. Dat is geweldig, daar trekken we miljoenen bezoekers mee. Maar geschiedenis is ook rauw en vies, ze stinkt. Ik wil niet alleen de geschiedenis van de overwinnaars schrijven.”

Toen Martine een linkse, SJW studente was, las ze vol overgave en bewondering The People’s History of the United States. Daarin las ze allemaal nare dingen over Columbus en die arme Native Americans en zo. Dat liet diepe sporen achter. Martine ging toen met een uiterst kritische blik naar onze Nederlandse geschiedenis kijken. Sindsdien “schaamt” Martine zich dood. Vrijwel dagelijks.

In het brisante debat over de Nederlandse identiteit speelt de afdeling geschiedenis van het Rijksmuseum een eigenzinnige rol. Eind 2015 werd besloten uit de tekstbordjes ouderwetse aanduidingen als neger, nikker, spleetoog, kaffer en Hottentot te verwijderen, maar ook aanduidingen die verwezen naar huidskleur – tenzij ze functioneel waren of in de door de kunstenaar gegeven titel van het schilderij stonden. Ook is een reeks boeken gemaakt over koloniale betrekkingen van Nederland met landen overzee. Dit jaar werd de tentoonstelling ‘Goede Hoop’ georganiseerd over de relatie met Zuid-Afrika door de eeuwen heen. Voor 2020 staat een tentoonstelling over slavernij op stapel en in 2021 de dekolonisatie van Indonesië. Ja, er worden ook tentoonstellingen gemaakt over de Tachtigjarige Oorlog of de Tocht naar Chatham, maar onder aanvoering van Martine Gosselink is het Rijksmuseum ook consequent bezig zich rekenschap te geven van het koloniale verleden.

Onder aanvoering van Martine, de Deugridder Supreme, woedt er een ware beeldenstorm door het Rijksmuseum.

En dat allemaal omdat Martine, nu 48 jaar oud, zich dagelijks amper uit bed weet te trekken vanwege alle “schaamte”.

Martine gaat “zich rekenschap geven” van het koloniale verleden.

Vrijdag presenteerde het Openluchtmuseum in Arnhem de Canon van Nederland, een tentoonstelling over de geschiedenis ‘van hunebed tot heden’. Gosselink ging donderdag kijken en reed vrolijk terug. Het Openluchtmuseum heeft samen met haar afdeling „het concept ontwikkeld”, zegt ze. Er hangen en liggen zestig bruiklenen van het Rijksmuseum. De erfenis van de koloniale tijd is subtiel verwerkt, vindt Gosselink. In plaats van het logo van de West Indische Compagnie wordt bijvoorbeeld de foto van een handboei uit de slaventijd gebruikt.

Goedzo

Weg met dat stomme logo, die handboei laat duidelijk zien dat Martine enorm Deugt met een hoofdletter D.

Wie bezoeken het Rijksmuseum zoal?

Nou vooral meer vermogende, opgeleide witte mensen uit het buitenland.

Dan natuurlijk veel vermogende, opgeleide mensen uit Nederland.

Surinaamse en  Antilliaanse mensen uit de Bijlmer, Paramaribo of Aruba komen er vrijwel niet.

Mensen uit West Papua zul je er ook al niet tegenkomen.

En Moslims uit de vele leuke diverse volkswijken van onze grote steden kom je er helaas ook al niet tegen.

Martine is dus aan het “afrekenen” met ons verleden, met die koloniale “cultuur” voor…?

Nou vooral voor zichzelf.

Deugen begint echt bij jezelf en draait echt vooral om jezelf.

Daarnaast doet Martine dit ook een beetje voor haar Deugridder vriendjes en vriendinnetjes (in de media en academische wereld).

Op haar computer haalt ze het ene na het andere voorbeeld tevoorschijn. Een portret van Margaretha van Raephorst met een jonge, zwarte page. „Dit is handtasjeswerk”, zegt Gosselink. „Pages waren mode. Hij is een accessoire, het equivalent van een schoothondje. Als deze jongen te oud werd, vonden ze hem niet meer zo schattig en zie je hem nooit meer op een schilderij terug. Hij is verdwenen in de geschiedenis, net als alle andere pages en kindslaven.”

Zoals ik elders helder heb laten zien: de kindslaven uit het verleden moeten we ons enorm druk om maken.

Kinderen die nu hun leven in slavernij slijten?

Not so much.

Beeldenstorm: Anansi De Spin Steekt Het Rijksmuseum In De Fik

Ze toont een schuttersstuk van Bartholomeus van der Helst, met tussen de breedgekraagde mannen een zwart jongetje. Van alle schutters zijn naam en toenaam bekend, zelfs van het witte jongetje links op het doek. Niet van het zwarte. „Dit zijn de stemmen die je niet meer hoort. Ik zie het als mijn opdracht ook die op de een of andere manier onder de aandacht van het publiek te brengen.”

Die “opdracht” krijgt Martine niet van haar baas, of van het Ministerie of van al die witte, hoogopgeleide bezoekers uit het buitenland.

Die “opdracht” krijgt Martine van zichzelf, door al die “schaamte”.

rijks-oorlogsmisdaad

Martine wil “claims” voor zijn.

Sinds 1859 zijn er – gek genoeg – geen claims geweest, maar het klinkt wel reuze Deugdzaam als ze dat zo stelt.

Ik denk dan ook dat we hier een stap verder moeten gaan, Martien.

De diamant is geplunderd.

We moeten daarom nagaan wie de nakomelingen zijn van de plunderaar in kwestie.

Als er nog nakomelingen in leven zijn moeten we die mensen in hechtenis nemen en uitleveren aan Borneo.

Ze vertelt wat ze hoorde van Jennifer Tosh, een van oorsprong Amerikaanse vrouw die in Amsterdam regelmatig Black Heritage Tours organiseert. Gosselink heeft schilderijen en voorwerpen laten zoeken die voor deze tour interessant kunnen zijn. Het schuttersstuk van Van der Helst is daar één van. „Tosh zei me dat alle zwarte bezoekers die ze rondleidt, het zwarte jongetje op het schilderij meteen opmerken. En dat de witte bezoekers hem pas zien als ze erop gewezen worden.”

Jeetje.

Dat heeft vast en zeker iets te maken met white privilege en racisme.

Voor de luie SlimK1nd lezers: Jennifer Tosh studeert hier in Amsterdam.

Ze doet haar dual Masters in Heritage And Memory Studies; uiteraard aan de UvA.

Deze “wetenschap” leert je hoe je historisch slachtofferschap kunt uitbuiten voor persoonlijk gewin heden ten dage.

(Ze is tevens een religieuze gek red.)

De kritiek van buiten is rauwer. Toen het museum de aanpassing van de tekstbordjes aankondigde, hoonden sommigen meteen: hè, wat politiek correct. „Dan denk ik: het Rijksmuseum is bij uitstek de plek waar je politiek correct moet zijn. Niet dat je zaken verfraait of verdoezelt, maar dat je je bij de feiten houdt.” Over twintig jaar, denkt ze, vinden we het heel normaal dat niemand nog het woord ‘neger’ gebruikt, zoals nu niemand meer verwacht dat je rookt in een vliegtuig. Dat het Rijksmuseum school maakt met de tekstzuivering, merkt ze als ze in het buitenland lezingen geeft. „In Portugal schrokken ze zich wild: wat lopen wij achter, dachten ze. In Kopenhagen en elders zijn ze ons voorbeeld al gaan volgen.” Het Tropenmuseum in Amsterdam was er trouwens al langer mee bezig.

Ja zeg, stel je eens voor dat je het woord “neger” gebruikt zoals de toenmalige kunstenaars het gebruikten?

En ja lieve mensen: er staat echt “tekstzuivering“.

Hoe heette die andere leuke historische clubs ook alweer die zich bezighielden met “zuiveringen“?

Op de derde dag dat ‘Goede Hoop’ open was, leidde Gosselink een groep kritische zwarte en witte activisten rond. „Ik vertelde over de Basters, een etnisch gemengde groep inwoners van Zuid-Afrika die halverwege de 19de eeuw uitweek naar Namibië. Een van de activisten zei: ‘Basters? How dare you say Basters?’ Die man kon mijn bloed wel drinken. Pardon, zei ik. Die naam heb ik niet bedacht. Ja, het komt van ‘bastaards’ en het heeft die negatieve bijklank. Maar die mensen noemden en noemen zichzelf nog altijd zo. Ken je geschiedenis en ga mij niet de les lezen als je die niet kent.”

Ik vind dat “basters” “gezuiverd” moet worden.

Kunnen we die groep “etnisch gemengde inwoners” niet voortaan gangster rappers noemen?

Of Nigga’s?

„We zitten in een emancipatieproces. Men roept op tot het veranderen van namen en het omdopen of weghalen van standbeelden. Er is een herschikking van de geschiedenis aan de gang. Dat is moeilijk en pijnlijk. De stem die nooit gehoord is, eist nu ruimte op en die ruimte komt er. Ja, er is ook een reactie, daar moet je niet van schrikken. Het gaat ook nog heel lang door en we zijn nog lang niet klaar. Het proces naar de discussie toe is veel belangrijker dan de uitkomst. We hebben de wind mee. Kijk hoe de directie van ons museum meegaat. Hoe we collega’s kunnen overtuigen. Van New York tot Praag vragen ze ons over de tekstbordjes. Ik geloof in dit emancipatieproces en dat het nodig is – zonder door te schieten.”

Een emancipatieproces, een herschikking en een zuivering?

En dat allemaal gedreven door de “schaamte” van Martine.

Als die Deugkut wat meer zelfvertrouwen had, of minder zelfbeeld issues had gehad waren we dit allemaal bespaard gebleven.

Ze heeft een beproefd recept voor kritiek: ga met je critici praten, luister naar ze, neem hen serieus. De discussie rond het Rotterdamse kunstencentrum Witte de With vindt ze „een ingewikkeld voorbeeld” waar ze lang over heeft nagedacht. Ze weet niet hoe men daar tot de beslissing is gekomen om de naam van de zeeheld dan wel misdadig wrede kapitein volgend jaar van de gevel te halen. Zelf zou ze alle betrokkenen, mensen die aanstoot nemen aan de naam, buurtbewoners, historici bij elkaar aan tafel hebben gezet. „Ga praten. Dan kom je er wel uit.” Ze zou er geen nacht van wakker liggen als scholen of straten met de naam van Jan Pietersz. Coen werden vernoemd – „Maar dan wel met de uitleg erbij: ‘voorheen Jan Pietersz. Coenstraat’.”

“Praten” met elkaar gebeurt uiteraard in een confrontatievrije ruimte, waar iedereen zich ook kwetsbaar durft op te stellen.

Een soort safe space.

Ik vind de naam “Rijksmuseum” dan ook echt niet meer kunnen.

“Rijk” doet denken aan Koninkrijk, of zelfs Keizerrijk, of het Derde Rijk, of rijk als in “vermogend”.

Ik vind dat het Rijksmuseum voortaan: “Museum vol dingen die we van vreselijk tolerante en diverse etnische mensen hebben geroofd” moet heten.

Gosselinks grootouders aan beide kanten komen uit Indonesië. „Mijn ene grootmoeder zat geïnterneerd in Tjideng, een kamp in een wijk in Jakarta. De andere zat in verschillende kampen op Sumatra. De eerste herinnerde zich de jaren in het kamp als bijna de mooiste tijd van haar leven, omdat alles echt was. Echte trouw, echte liefde, echte vriendschap. Ze leefde toen echt. Mijn andere grootmoeder heeft in het kamp enkele kinderen verloren – ze heeft er nooit meer over gesproken. Er is niet één waarheid. Er is niet één geschiedenis. Er is meerstemmigheid.”

Ze zei het al eerder in het artikel: En vrouw, en jong en niet gepromoveerd.

We weten nu waarom Martine deze baan heeft gekregen.

Ze heeft de juiste historical roots.

Nod Yes Icon

Ze denkt dat het schaamte is. „Geen schuld, schaamte. Ik ben niet schuldig aan wat er in het verleden is gebeurd. Twee weken geleden was ik met mijn gezin in Westerbork. Dan lees ik over de Joodse kamparts die voor zijn medegevangenen bepaalde wie wanneer op transport naar de vernietigingskampen moest. Daar loop ik rond met een mengeling van pijn, fascinatie en verbijstering. Hoe hééft dit kunnen gebeuren? Ik voelde schaamte. Dat is een vorm van empathie die mij inzicht kan geven in gebeurtenissen die ik niet heb meegemaakt. Ik vind schaamte een heel waardevolle emotie. Dat is mijn kompas, daar vaar ik op. En op kennis natuurlijk – het moet wel kloppen.”

“Kloppen” moet het overduidelijk niet.

Het moet “herschikt” en het moet “gezuiverd” worden.

Na de aankondiging van de slavernij-tentoonstelling stroomden reacties binnen. „Dat we dit vooral wel en dat vooral niet moesten doen. En veel mensen die ons bedankten: eindelijk erkenning. Omdat het wel het Rijksmuseum is hè, dat heeft gewicht.” Ach, ze weet nu al hoe het zal gaan als de tentoonstelling in 2020 opent. „Dat zullen we nooit voor iedereen goed kunnen doen.” Wat ze wel heeft geleerd van de kritiek op ‘Goede Hoop’: tijdig diversiteit in haar team organiseren. „We hebben nu een senior conservator met Surinaams-Caribische wortels.”

“Tijdig diversiteit in haar team organiseren”.

Want optics spelen de allerbelangrijkste rol als je echt wilt Deugen met een hoofdletter D.

Het Deutsches Historisches Museum organiseerde een tentoonstelling over Kolonialismus – „voor het eerst in Duitsland, heel interessant” – met in zaal 1 een statement in de trant van ‘kolonialisme is een misdaad’. Bedoelt Gosselink dat het Rijks ook zo’n statement zal formuleren voor de slavernij-tentoonstelling? „Euhm.” Ze trekt aan haar halsketting. „Filmregisseur Steve McQueen deed het ook niet aan het begin van 12 Years a Slave. Ik bedoel: het is zó duidelijk. Laat de feiten voor zich spreken. Die schep er bovenop, die hoef ik niet zo nodig te doen.”

En daaaaarrrrr komt de aap (no pun intended) uit de mouw.

Martine laat zich leiden door “schaamte”, sure, maar toch ook een beetje door dat populaire Hollywood waar alle goede wetenschap vandaan komt.

Het museum broedt op een manier waarop mensen hun mening kunnen geven over wat ze op de slavernij-tentoonstelling hebben gezien. „Bijvoorbeeld door hun vragen voor te leggen en dat je aan het eind van de tentoonstelling het antwoord van de bezoekers ziet. Dat je samen iets creëert. Ik zeg maar wat: ‘Moeten alle nazaten van de slavernij schadeloos worden gesteld?’”

Moeten de nazaten van alle mensen die overleden aan scheurbuik schadeloos worden gesteld?

How about de nazaten van de slachtoffers van de Inquisitie?

Persoonlijk heb ik een teringhekel aan orgelmuziek, ik word er echt gek van.

Moeten de nazaten van de uitvinder van het orgel levenslang de gevangenis in?

(Of moet dat het schavot zijn, Martien?)

Wat ze wel weet: in de slavernij-tentoonstelling zullen de mensen geen ‘slaven’ heten, maar ‘tot slaaf gemaakten’. „Ieder mens wordt als mens geboren, niet als slaaf, ook al was de trans-Atlantische slavernij in feite erfelijk. Mensen werden door het systeem tot slaaf gemaakt, zoals een gevangene gevangen wordt genomen. Tsja, ‘tot slaaf gemaakte’ is wel lelijk. We zouden een woord als ‘geslaafde’ moeten munten.”

Wij wensen Martine, bij geboorte gezien als meisje, maar nu de genderneutrale Deugridder Supreme van de Rijksmuseum Beeldenstorm veel plezier met het “zuiveren” van alle entartete kunst.

En ehm… Martien?

Zou je een beetje op je taalgebruik willen letten?

Bij “munten” denkt iedereen meteen aan “pepermunt”.

En zoals je weet is pepermunt spier- en spierwit.

Bovendien heeft “pepermunt” iets heel ehm… populistisch en zelfs nationalistisch en da’s altijd fout, Martien.

wilhelmina-pepermunt

Daarnaast zal “geslaafde” veel mensen doen denken aan “verslaafde” en zoals je weet zijn er talloze gekleurde mensen die kampen met allerlei vormen van substance abuse omdat ze door uitsluiting en racisme nooit echt lekker konden meekomen in Republiek Kukenheim.

Als jij Hoofd Geschiedenis van het Rijksmuseum bent en jij “vaart” echt “op schaamte”?

Dan hoor je de fok niet in het Rijksmuseum thuis, Deugkut.

 

Share
 

2 Responses

  1. Sjun Demartelaere

    September 23, 2017 9:23 am

    Aan duidelijkheid laat het niets te wensen over. Echter gezien de toon van de conversatie bereik je mevrouw Deug-ik al evenmin als zij anderen met haar publieke, eenzijdige boetedoening eeuwen later van Nederlandse belastingcenten bereikt. Het blijft namelijk opmerkelijk dat er niet veel meer bijeengebracht is in het rijksmuseum om de rol van handels- en kennisbeknotting, uitmoorden, verminken, verkrachten en tot slaaf maken van vrije mensen vanuit islam zoals dat in zo’n 1400 jaar op diverse plekken in de wereld plaatsvond nader te belichten om ook nu de mensen te waarschuwen voor wat er nog steeds plaatsvindt. Want dat was en is nog wel iets anders dan wat de Nederlandse roofstaat in oorlog presteerde.

Comments are closed.